Badania przed ciążą - lista, która mieści się na jednej kartce

Przygotowanie do ciąży często zamienia się w wyścig na liczbę wykonanych badań. Sens jest odwrotny: nie chodzi o to, żeby zbadać wszystko, tylko żeby znaleźć to, co da się poprawić zawczasu — niedokrwistość, nieleczoną chorobę tarczycy, brak odporności na różyczkę.

Kiedy zacząć

Około trzech miesięcy przed planowanym poczęciem. Nie dlatego, że badania trwają tak długo — na większość wyników czeka się kilka dni — tylko dlatego, że tyle może zająć uzupełnienie tego, co wyjdzie w badaniach: wyrównanie niedoboru żelaza, ustawienie leczenia tarczycy, szczepienie przeciw różyczce (po którym przez miesiąc należy unikać zajścia w ciążę) albo zmiana leku przewlekłego na taki, który można stosować w ciąży.

W tym samym czasie rozpoczyna się suplementację folianów. Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 2024 roku kobiety planujące ciążę powinny co najmniej 12 tygodni przed poczęciem przyjmować 400 µg kwasu foliowego razem z 400 µg aktywnej formy folianów (5-MTHF) na dobę i kontynuować suplementację w ciąży oraz w okresie karmienia piersią. Cewa nerwowa zamyka się w pierwszych tygodniach po zapłodnieniu, często zanim kobieta dowie się o ciąży — dlatego odpowiednie stężenie folianów trzeba zbudować wcześniej.

U kobiet z czynnikami ryzyka — między innymi z otyłością, przyjmujących niektóre leki przeciwpadaczkowe lub metforminę albo po ciąży powikłanej wadą cewy nerwowej — dawkę i formę folianów ustala lekarz indywidualnie.

Krew i mocz

Badanie	Po co
Morfologia krwi	Pozwala wykryć niedokrwistość, którą łatwiej wyrównać przed ciążą niż w jej trakcie
Ferrytyna	Ocenia zapasy żelaza, które mogą być niskie mimo prawidłowej morfologii
Grupa krwi, czynnik Rh, przeciwciała odpornościowe	Pozwala wcześnie ocenić ryzyko konfliktu serologicznego. U kobiet Rh-ujemnych w ciąży kontroluje się przeciwciała i stosuje profilaktykę immunoglobuliną anty-D
Glukoza na czczo	Ocena gospodarki węglowodanowej; przy czynnikach ryzyka, np. nadwadze, PCOS czy cukrzycy w rodzinie, lekarz może zlecić doustny test obciążenia glukozą
TSH	Choroby tarczycy mogą długo nie dawać wyraźnych objawów, a nieleczona niedoczynność wiąże się z większym ryzykiem powikłań ciąży
Witamina D (25(OH)D)	Niedobory są w Polsce częste, zwłaszcza od jesieni do wiosny; wynik pomaga dobrać dawkę suplementacji
Badanie ogólne moczu	Wstępna ocena układu moczowego. Samo w sobie nie rozpoznaje zakażenia — przy nieprawidłowym wyniku lekarz zleca posiew moczu

 

Choroby zakaźne

Sprawdza się odporność na różyczkę. Jeśli jej brak, szczepienie wykonuje się przed ciążą — w ciąży jest przeciwwskazane. Oznacza się także przeciwciała w kierunku toksoplazmozy oraz wykonuje badania w kierunku HIV, WZW typu B i C oraz kiły.

Ujemny wynik w kierunku toksoplazmozy oznacza brak odporności, dlatego w ciąży szczególnie ważne są zasady higieny: unikanie surowego i niedopieczonego mięsa, dokładne mycie warzyw i owoców, praca w ogrodzie w rękawiczkach.

U lekarza

• Badanie ginekologiczne.
• Aktualne badanie przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy. W programie profilaktyki finansowanym przez NFZ dla kobiet w wieku 25–64 lat podstawowym badaniem jest obecnie test HPV HR — przy wyniku ujemnym powtarzany co 5 lat, a przy dodatnim uzupełniany cytologią na podłożu płynnym z tej samej próbki. Jeśli termin kolejnego badania przypada na okres starań, warto wykonać je przed ciążą.
• USG narządów miednicy mniejszej — ocena budowy macicy, jajników i endometrium.
• Wymaz z pochwy — gdy występują dolegliwości, np. upławy, świąd lub nawracające infekcje.
• Przegląd przyjmowanych leków — niektóre wymagają zmiany jeszcze przed poczęciem.

Wszystkie te punkty można omówić podczas jednej konsultacji przygotowującej do ciąży. Przykładowy przebieg takiej wizyty — wywiad, badanie, USG i plan dalszych badań — opisuje strona poświęcona tematowi planowanie ciąży w Warszawie.

Partner też

Przygotowanie do ciąży dotyczy obojga partnerów. Mężczyzna powinien zadbać o aktualne szczepienia, w razie wskazań wykonać badania w kierunku chorób zakaźnych, ograniczyć alkohol i rzucić palenie, które pogarsza jakość nasienia. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca również mężczyznom starającym się o dziecko suplementację aktywnych folianów w dawce 400 µg na dobę przez co najmniej 12 tygodni przed poczęciem.

Badanie nasienia nie należy do rutynowych badań przed rozpoczęciem starań. Wykonuje się je, gdy ciąża nie pojawia się mimo regularnego współżycia — po 12 miesiącach, a jeśli kobieta ma 35 lat lub więcej, po 6 miesiącach — albo wcześniej, gdy u mężczyzny występują czynniki ryzyka, np. przebyte choroby jąder, operacje w obrębie narządów płciowych czy leczenie onkologiczne. Czynnik męski ma udział w znacznej części przypadków niepłodności, dlatego diagnostyka powinna od początku obejmować oboje partnerów.

Kiedy nie czekać z wizytą

• Brak ciąży po 12 miesiącach regularnych starań, a u kobiet w wieku 35 lat i więcej — po 6 miesiącach.
• Cykle nieregularne, bardzo długie lub bardzo obfite krwawienia.
• Dwa lub więcej poronień w wywiadzie.
• Przebyte operacje w obrębie miednicy, endometrioza, choroby przewlekłe wymagające stałego leczenia.

Od czego zacząć

Większość badań z tej listy można wykonać w ramach NFZ na skierowanie od lekarza. Rozszerzone omówienie poszczególnych pozycji, z podziałem na badania zalecane wszystkim i wykonywane w razie wskazań, zawiera artykuł badania przed ciążą.

Najważniejsze, żeby zacząć odpowiednio wcześnie: trzy miesiące zwykle wystarczą, żeby wykonać badania, uzupełnić ewentualne niedobory i rozpocząć suplementację folianów przed poczęciem.

 

Konsultacja merytoryczna: lek. Anastasiia Sokhach, lekarz przyjmujący w zakresie ginekologii.