Tydzień budowania relacji w przedszkolu 2026 – scenariusz zajęć i materiały do druku

Tydzień budowania relacji w przedszkolach odbędzie się od 28 września do 2 października 2026 roku. To przedszkolna odsłona ogólnopolskiej inicjatywy Ministerstwa Edukacji Narodowej, której celem jest tworzenie bezpiecznego, wspierającego środowiska oraz wzmacnianie relacji opartych na szacunku, empatii i odpowiedzialności.

Jak porozmawiać o krzywdzie z najmłodszymi dziećmi, nie strasząc ich i nie zasypując trudnymi pojęciami? Najlepiej przez ruch, obrazy, krótkie komunikaty i sytuacje dobrze znane z przedszkolnej sali. Poniżej znajdziesz gotowy pięciodniowy scenariusz Tygodnia budowania relacji w przedszkolu oraz komplet kart i plansz do wykorzystania podczas zajęć.

Najważniejsze informacje: MEN zaplanowało na 28 września–2 października 2026 r. dwie równoległe inicjatywy: „Tydzień przeciwdziałania przemocy rówieśniczej w szkołach i placówkach” oraz „Tydzień budowania relacji w przedszkolach”. Akcja odbywa się po raz drugi. Oficjalny komunikat i cel inicjatywy można sprawdzić na stronie Kuratorium Oświaty.

Spis treści

1. Jak wyjaśnić dziecku, czym jest przemoc?
2. Scenariusz zajęć na 5 dni
3. Jak nauczyć dziecko stawiania granic?
4. Skarżenie czy zgłoszenie ratunkowe?
5. Co znajduje się w materiałach do druku?
6. Najczęstsze pytania

Jak wyjaśnić przedszkolakowi, czym jest przemoc?

Małe dziecko nie potrzebuje podręcznikowej definicji. Potrzebuje odpowiedzi, którą może połączyć z tym, co widzi i czuje. Możemy powiedzieć:

Krzywda dzieje się wtedy, gdy ktoś robi drugiej osobie coś, co boli jej ciało albo uczucia. Każde dziecko ma prawo powiedzieć „STOP” i poprosić dorosłego o pomoc.

W czasie rozmowy warto odwoływać się do konkretnych przykładów: popchnięcia, szczypania, wyśmiewania, celowego niszczenia budowli czy odsuwania dziecka od wspólnej zabawy. Jednocześnie trzeba pokazać różnicę między krzywdzącym zachowaniem a przypadkiem. Potknięcie i wpadnięcie na kolegę nie jest tym samym co celowe podcięcie mu nogi.

Ważne: nie każde nieporozumienie, konflikt czy pojedynczy akt agresji jest przemocą rówieśniczą w ścisłym znaczeniu. Każde zachowanie, które powoduje ból, strach lub narusza granice, wymaga jednak reakcji dorosłego. W grupie przedszkolnej lepiej skupić się na bezpieczeństwie, skutkach zachowania i naprawieniu szkody.

Tydzień budowania relacji – gotowy scenariusz zajęć na 5 dni

Program można przeprowadzić od poniedziałku do piątku albo rozłożyć na kilka krótszych spotkań w ciągu roku. Każdy dzień ma jeden prosty cel, zabawę ruchową, rozmowę i pracę z materiałem do druku.

Dzień 1

Ciepłe zachowania i zachowania, które „kłują”

Cel: rozpoznawanie zachowań bezpiecznych i krzywdzących oraz odróżnianie celowego działania od przypadku.

Wprowadzenie: nauczyciel pokazuje dzieciom jasną i ciemną chmurkę. Odczytuje krótkie sytuacje z życia grupy, a dzieci decydują, do której chmurki pasuje każda z nich.

Zabawa „Miłe dłonie, kłujące dłonie”: przygotuj miękką rękawicę lub pluszową tkaninę oraz szorstką rękawicę, gąbkę albo piłeczkę sensoryczną. Gdy nauczyciel podaje przykład „ciepłego” zachowania - podanie kredki, zrobienie miejsca na dywanie, zaproszenie do zabawy - dzieci przytulają miękką rękawicę. Gdy słyszą o szczypaniu, krzyku lub wyrywaniu zabawki, krzyżują ręce na klatce piersiowej i mówią: „Aua, to kłuje!”.

Karta pracy „Dobre dłonie, złe dłonie”: dzieci segregują obrazki pokazujące, co dłonie mogą robić, aby pomagać, a co może sprawiać ból lub niszczyć.

Podsumowanie: nasze ręce mogą budować, pomagać i przytulać. Nie używamy ich do bicia, popychania ani niszczenia.

Dzień 2

Co dzieje się ze mną, gdy rośnie złość?

Cel: zauważanie sygnałów z ciała i zatrzymywanie reakcji, zanim dojdzie do skrzywdzenia innej osoby.

Rozmowa: złość jest dozwolona - bicie, gryzienie i niszczenie nie są. U najmłodszych dzieci agresja rzadko wynika ze złej woli czy planowania. To niemal zawsze brak narzędzi komunikacyjnych - ciało reaguje szybciej niż mowa, ponieważ kora przedczołowa dopiero się rozwija. Agresor to dziecko „zalane emocjami” (przebodźcowane hałasem, głodne, zmęczone, z lękiem separacyjnym). Ofiara natomiast często wchodzi w stan zamrożenia (freeze) - zastyga, płacze bez słów, co z kolei prowokuje agresora do eskalacji, bo nie otrzymuje on czytelnej informacji zwrotnej.

Zabawa „Wulkan i balonik spokoju”: dzieci kucają jak uśpione wulkany. Powoli rosną, tupią w miejscu i syczą „ssss”, pokazując narastającą złość. Zanim „wulkan” wybuchnie rękami, nauczyciel pokazuje balonik spokoju. Dzieci nabierają powietrza nosem, unoszą ręce, a następnie długo wypuszczają je ustami z dźwiękiem „ufff” i miękko opadają na dywan.

Praca z termometrem złości: dziecko przesuwa klamerkę i pokazuje, czy czuje się spokojne, czy napięcie rośnie, czy potrzebuje natychmiastowej pomocy i wyciszenia. To dobry sposób komunikacji także dla dziecka, które w silnych emocjach nie potrafi jeszcze opowiedzieć, co się stało.

Podsumowanie: „Mogę się złościć. Ale zatrzymuję agresję i szukam bezpiecznego sposobu”.

Dzień 3

Moje granice i tarcza STOP

Cel: ćwiczenie prostego, możliwego do zapamiętania sposobu reagowania, gdy zachowanie drugiej osoby jest niemiłe, boli lub budzi strach.

Zabawa „Tarcza superbohatera”: dzieci ćwiczą stabilną pozycję, otwartą dłoń wysuniętą przed siebie i pewny komunikat: „STOP! Nie rób tak” albo „STOP! Nie zabieraj”. Najpierw trenują z nauczycielem i maskotką, a dopiero później w parach. Ćwiczenie ma być spokojne; nie odgrywamy prawdziwego bicia, wyrywania ani straszenia.

Lizaki STOP-CZEKAJ: po zalaminowaniu można używać ich podczas scenek albo pozostawić w kąciku konstrukcyjnym. Czerwony znak STOP mówi, np.: „Nie niszcz, jeszcze buduję”, a zielona strona pomaga pokazać gotowość do wspólnej zabawy.

Detektyw myśli i Lupa Prawdy: dzieci poznają Wredotę - postać symbolizującą straszące, fałszywe myśli, np. „Nikt mnie nie lubi” albo „To moja wina, że ktoś mnie popchnął”. Następnie z pomocą Lupy Prawdy szukają faktów i tworzą spokojną, wspierającą myśl: „To zachowanie było niewłaściwe. Mogę poprosić o pomoc. Zasługuję na bezpieczeństwo”.

Pomysł pracy z myślami został zainspirowany ćwiczeniami opisanymi w książce „Lęk u dzieci” autorstwa Ronalda M. Rapee, Ann Wignall, Susan H. Spence, Vanessy Cobham i Heidi Lyneham.

Dzień 4

Świadek, który pomaga - skarżenie i zgłoszenie ratunkowe

Cel: uczenie dzieci, że wołanie dorosłego w sytuacji krzywdy nie jest donoszeniem.

Zabawa „Pogotowie przedszkolne - czerwony telefon”: nauczyciel przedstawia krótkie scenki z maskotkami. Gdy niczyje bezpieczeństwo nie jest zagrożone, dzieci próbują nazwać prosty sposób rozwiązania sprawy. Gdy ktoś płacze, jest bity, popychany, zamykany, mocno przestraszony lub znajduje się w niebezpieczeństwie, „strażnik bezpieczeństwa” podchodzi do zabawkowego telefonu i mówi: „Pani ratowniczko, tutaj dzieje się krzywda!”.

Ćwiczenie „Pomóż ufoludkom”: dzieci oglądają scenki i naklejają czerwony plaster z sercem tam, gdzie potrzebna jest pomoc dorosłego, albo brązowy plaster tam, gdzie bohaterowie mogą spróbować bezpiecznie poradzić sobie sami.

Podsumowanie: jeśli ktoś cierpi, boi się lub może stać mu się krzywda, zawsze wołamy dorosłego.

Dzień 5

Naprawiamy krzywdę i budujemy dobre relacje

Cel: pokazanie, że po zatrzymaniu krzywdzącego zachowania potrzebne są troska o poszkodowane dziecko i realne naprawienie szkody.

Zabawa „Leczenie papierowego serca”: nauczyciel pokazuje duże serce wycięte z papieru. Każdy przykład krzywdzącego zachowania symbolicznie je gniecie. Dzieci próbują później serce wyprostować. Zagniecenia pozostają widoczne - przeprosiny są ważne, ale same słowa nie cofają wszystkiego. Potrzebne są też bezpieczne zachowanie i naprawienie tego, co zostało zniszczone.

Jak naprawić szkodę? Można wspólnie odbudować przewróconą wieżę, pozbierać rozsypane elementy, przynieść zimny okład z pomocą nauczyciela albo zapytać: „Czy mogę ci jakoś pomóc?”. Sposób naprawy dobiera dorosły do sytuacji i możliwości dzieci.

Karty „To potrafię zrobić sam/-a”: na zakończenie dzieci zaznaczają umiejętności, które już mają. Rozwijanie samodzielności buduje poczucie sprawczości, pomaga zauważać własne mocne strony i ułatwia proszenie o pomoc wtedy, gdy naprawdę jest potrzebna.

Jak wytłumaczyć dziecku, kiedy powinno postawić granicę?

Trzylatkowi lub czterolatkowi trudno wyjaśnić abstrakcyjne pojęcie „granicy psychologicznej”. Łatwiej odwołać się do sygnału z ciała - czerwonej lampki w brzuszku. Zapala się ona, gdy dotyk, słowa albo zachowanie drugiej osoby są niemiłe, bolą, zawstydzają lub wywołują strach.

Algorytm trzech kroków dla przedszkolaka:

1. Poczuj: sprawdź, czy to jest dla ciebie miłe i bezpieczne.
2. Pokaż i powiedz: wysuń otwartą dłoń jak tarczę i powiedz wyraźnie: „STOP!”.
3. Odejdź i zawołaj: jeśli druga osoba nie przestaje, odejdź i poproś dorosłego o pomoc. W nagłym niebezpieczeństwie nie trzeba najpierw mówić STOP - można od razu wołać dorosłego.

Ważne, aby dziecko wiedziało, że skuteczność komunikatu nie decyduje o jego wartości. Jeśli zastygnie, rozpłacze się albo nie zdoła powiedzieć „STOP”, nadal nie jest winne temu, że ktoś przekroczył jego granice. To dorosły odpowiada za przywrócenie bezpieczeństwa.

Skarżenie a zgłoszenie ratunkowe - proste wyjaśnienie

Dzieci często słyszą: „Nie skarż”. Niestety mogą z tego wyciągnąć wniosek, że nie wolno mówić także o biciu, wykluczaniu czy strachu. Dlatego w przedszkolu potrzebne jest jasne rozróżnienie:

Sytuacja	Przykład	Co robimy?
Zgłoszenie dotyczące bezpieczeństwa	„Kasia płacze, bo ktoś ją popycha”; „Bartek zamknął Olę w domku”.	Od razu wołamy dorosłego. Celem jest zatrzymanie krzywdy.
Problem, który można spróbować rozwiązać	„Jaś wziął dwa klocki”; „Zosia nie odstawiła kredki”.	Najpierw nazywamy potrzebę, prosimy, czekamy na kolej lub korzystamy ze wsparcia dorosłego bez zawstydzania kogokolwiek.

To rozróżnienie nie powinno służyć uciszaniu dzieci. Jeżeli dziecko nie wie, czy sytuacja jest groźna, może powiedzieć o niej dorosłemu. Zadaniem nauczyciela jest spokojnie ocenić, jakiego wsparcia potrzeba.

Materiały o przemocy i budowaniu relacji dla przedszkolaków -co zawiera PDF?

Pakiet został przygotowany z myślą przede wszystkim o dzieciach w wieku 3-6 lat. Proste komunikaty, duże ilustracje i ćwiczenia oparte na ruchu sprawiają, że materiały można wykorzystać podczas zajęć grupowych, pracy indywidualnej, rozmowy po trudnym zdarzeniu lub spotkania z rodzicami.

• plansze „Co to jest przemoc?” oraz „Co jest przemocą, a co nią nie jest?”,
• chmurki i przykładowe sytuacje do segregowania,
• karty „Dobre dłonie, złe dłonie”,
• plansze wyjaśniające role dziecka, które krzywdzi, i dziecka, które doznaje krzywdy,
• instrukcję stawiania granic i schemat POCZUJ - POKAŻ I POWIEDZ - ODEJDŹ LUB ZAWOŁAJ,
• lizaki STOP-CZEKAJ do wycięcia,
• Wredotę, chmurki fałszywych myśli i ćwiczenie „Lupa Prawdy” z przykładami,
• planszę „Skarżenie a zgłoszenie” oraz zabawę „Pomóż ufoludkom”,
• czerwone i brązowe plasterki do wycinania,
• planszę „Co robić, gdy widzimy lub czujemy krzywdę?”,
• karty „To potrafię zrobić sam/-a” dla młodszych i starszych przedszkolaków,
• termometr złości.

Co przygotować przed zajęciami?

Pomoc	Jak ją przygotować?	Do czego służy?
Rękawice sensoryczne	Jedna miękka rękawica lub kawałek pluszu oraz jedna szorstka rękawica, gąbka albo piłeczka sensoryczna.	Do rozróżniania zachowań „ciepłych” i takich, które „kłują”.
Termometr złości	Wydrukowana plansza i klamerka lub spinacz pełniący funkcję ruchomego suwaka.	Do pokazania poziomu napięcia bez konieczności używania wielu słów.
Butelka wyciszenia	Przezroczysta, szczelnie zamknięta butelka z wodą, odrobiną gliceryny i brokatem. Zakrętkę zabezpiecza dorosły; dziecko nie otwiera butelki.	Do krótkiego skupienia wzroku i uspokojenia oddechu.
Czerwony telefon	Zabawkowy telefon albo kartonowa atrapa ustawiona w widocznym miejscu.	Do ćwiczenia zgłoszenia dotyczącego bezpieczeństwa.
Papierowe serce	Duże serce wycięte z czerwonego brystolu.	Do rozmowy o skutkach krzywdzących słów i zachowań oraz naprawianiu relacji.
Baza spokoju	Cichy, widoczny dla nauczyciela kącik z poduszką, gniotkiem i butelką wyciszenia.	Do dobrowolnego odzyskiwania spokoju - nie jako kara ani miejsce izolowania dziecka.

Pobierz bezpłatne materiały do druku

Kompletny pakiet PDF do zajęć o bezpieczeństwie, granicach, emocjach i reagowaniu na krzywdę.

POBIERZ MATERIAŁY PDF

Jeśli plik otworzy się w podglądzie Dysku Google, wybierz ikonę pobierania w prawym górnym rogu.

Jak reagować na krzywdzące zachowanie w przedszkolu?

Najpierw zatrzymujemy zachowanie i przywracamy bezpieczeństwo. Następnie zajmujemy się dzieckiem, które zostało skrzywdzone. Dopiero gdy emocje opadną, pomagamy drugiemu dziecku zrozumieć skutek jego działania, znaleźć bezpieczniejszy sposób wyrażenia potrzeby i naprawić szkodę.

1. Zatrzymaj: „Nie pozwolę bić. Odsuwam was od siebie”.
2. Zadbaj o bezpieczeństwo: sprawdź, czy dziecko nie potrzebuje pomocy medycznej, bliskości lub spokojnego miejsca.
3. Nazwij bez etykiet: „Popchnąłeś Olę. Ola upadła i płacze”.
4. Pomóż się wyregulować: zaproponuj oddech, termometr złości, wodę albo spokojny kącik - jako wsparcie, nie karę i nie miejsce wstydu.
5. Przećwicz inną reakcję: „Powiedz: chcę się pobawić, kiedy skończysz?”.
6. Napraw: dopasuj konkretne działanie do szkody. Nie wymuszaj mechanicznego „przepraszam” w szczycie emocji.
7. Obserwuj: jeśli zachowanie się powtarza, ustal wzorzec sytuacji, porozmawiaj z zespołem i rodzicami oraz zaplanuj dalsze wsparcie.

Zdanie, które warto powtarzać dzieciom: „To, że ktoś zrobił ci krzywdę, nie mówi nic złego o tobie. Masz prawo do bezpieczeństwa, możesz odejść i zawsze możesz poprosić dorosłego o pomoc”.

Tydzień budowania relacji w przedszkolu 2026 - najczęstsze pytania

Kiedy odbędzie się Tydzień budowania relacji w przedszkolach w 2026 roku?

Ogólnopolska inicjatywa MEN została zaplanowana od poniedziałku 28 września do piątku 2 października 2026 roku.

Dla jakiego wieku są przeznaczone te materiały?

Pakiet powstał głównie dla dzieci 3–4-letnich, ale wiele plansz i ćwiczeń można wykorzystać również w grupie 5–6-latków, rozszerzając rozmowę i prosząc dzieci o samodzielne uzasadnianie odpowiedzi.

Czy cały scenariusz trzeba zrealizować w jednym tygodniu?

Nie. Poszczególne zabawy mogą działać jako osobne zajęcia. Do termometru złości, tarczy STOP i zasad zgłaszania krzywdy warto wracać przez cały rok, bo bezpieczeństwo buduje się w codziennych sytuacjach, a nie tylko podczas jednej akcji.

Czy zgłoszenie nauczycielowi krzywdy jest skarżeniem?

Nie. Jeśli ktoś cierpi, boi się, jest uderzany, wykluczany albo znajduje się w niebezpieczeństwie, powiedzenie o tym dorosłemu jest szukaniem pomocy. Dziecko nie powinno być zawstydzane za takie zgłoszenie.

Co zrobić, jeśli dziecko nie potrafi powiedzieć „STOP”?

Nigdy nie obwiniaj dziecka. Zastyganie, płacz lub brak słów mogą pojawić się w silnym stresie. Dziecko może odejść, zawołać dorosłego, wskazać obrazek albo użyć ustalonego gestu. Za bezpieczeństwo i zatrzymanie krzywdy odpowiada dorosły.

Relacji nie buduje się przez tydzień - ale od czegoś trzeba zacząć

Tydzień budowania relacji może stać się początkiem wspólnego języka całej grupy. Dzieci uczą się, że złość nie czyni nikogo złym, lecz nie daje prawa do krzywdzenia. Dowiadują się, jak powiedzieć „STOP”, jak zauważyć cierpienie kolegi i kiedy wezwać dorosłego. Przede wszystkim zaś słyszą, że ich ciało, uczucia i granice są ważne.

Warto pozostawić w sali termometr złości, lizaki STOP-CZEKAJ oraz prostą instrukcję trzech kroków. Gdy materiały żyją także po zakończeniu akcji, przestają być jednorazową dekoracją, a zaczynają naprawdę wspierać dzieci w codziennych relacjach.

Uwaga dla nauczyciela: materiały mają charakter edukacyjny i profilaktyczny. Jeśli dziecko ujawnia doświadczanie przemocy, ma obrażenia, silnie boi się konkretnej osoby albo zachowania krzywdzące powtarzają się, należy postępować zgodnie z obowiązującymi w placówce standardami ochrony małoletnich i procedurami interwencji.