Konflikt w szkole - co może zrobić uczeń i rodzic, zanim sprawa wymknie się spod kontroli?

W szkołach niejednokrotnie dochodzi do sytuacji konfliktowych, zarówno wśród uczniów, jak i na linii uczeń-nauczyciel. Aby zapobiec eskalacji problemu, należy działać niezwłocznie po zauważeniu pierwszych oznak lub po zgłoszeniu zdarzenia przez dziecko lub pracownika szkoły. Co mogą zrobić rodzice i uczniowie, zanim sprawa zostanie skierowana na drogę sądową?

Jak reagować na konflikty rówieśnicze?

Konflikty pomiędzy uczniami są nieuniknione, jednak nie należy ich bagatelizować, zwłaszcza jeśli sytuacje sporne często się powtarzają lub wywołują u dziecka niepożądane reakcje (np. dziecko odmawia chodzenia do szkoły, wagaruje). Nie każdy konflikt wymaga interwencji, jednak ważna jest rozmowa z dzieckiem i wspólne przeanalizowanie sytuacji. Nie należy przy tym z góry zakładać, że dziecko jest ofiarą lub sprawcą zdarzenia, nawet jeśli takie sytuacje zdarzały się w przeszłości. Każde zdarzenie wymaga indywidualnego podejścia, przy czym postępowanie rodziców będzie zależeć od nasilenia konfliktu oraz wieku i potrzeb dziecka.

Stanowczej reakcji wymagają zdarzenia, które mogą narażać zdrowie fizyczne i psychiczne dziecka. Co rodzice mogą zrobić w tej sytuacji:

• skontaktować się z rodzicami dzieci zaangażowanych w konflikt;
• zaaranżować spotkanie wszystkich zainteresowanych (dzieci i rodziców);
• porozmawiać z wychowawcą i/lub pedagogiem o zaistniałym zdarzeniu;
• poprosić dyrektora szkoły o przeprowadzenie mediacji rówieśniczej z udziałem przeszkolonego mediatora (może to być mediator niezależny, uczeń cieszący się nieposzlakowaną opinią, nauczyciel lub inny pracownik szkoły).

Konflikt z nauczycielem. Co uczeń i rodzice mogą zrobić?

W przypadku sporów pomiędzy uczniem a nauczycielem bardzo ważne jest ustalenie, czy zdarzenie można zakwalifikować jako naruszenie praw ucznia. Są to prawa zagwarantowane w takich aktach prawnych jak:

• Konwencja o Prawach Dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r., (Dz.U. Nr 120, poz. 526, 527);
• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późniejszymi zmianami);
• Ustawa o Systemie Oświaty z dnia 18 lutego 1991 r. (Dz. U. Nr 95, poz. 452 z późniejszymi zmianami);
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160, 1837);
• Statut szkoły i inne akty prawa wewnątrzszkolnego.

Sytuacje konfliktowe noszące znamiona naruszenia praw ucznia mogą dotyczyć na przykład:

• niesprawiedliwego oceniania,
• utrudniania dostępu do dokumentów, do których uczeń ma prawo wglądu (np. arkuszu ocen, statutu),
• szykanowania ucznia ze względu na wygląd, pochodzenie, religię lub inne cechy;
• ignorowanie przez nauczyciela przemocy rówieśniczej;
• naruszenia prywatności ucznia;
• zmuszania ucznia do podejmowania działań niebezpiecznych.

Spotkanie z nauczycielem

W pierwszej kolejności rodzice powinni porozmawiać z dzieckiem o zaistniałej sytuacji. Należy ustalić, czy mamy do czynienia z sytuacją jednorazową czy długotrwałą, a także czy nauczyciel ignoruje ucznia czy dąży do rozwiązania konfliktu. W przypadku jednorazowych incydentów rodzice mogą próbować wyjaśnić sytuację poprzez rozmowę z nauczycielem na osobności.

Zgłoszenie konfliktu wychowawcy

Rodzice mogą również interweniować u wychowawcy klasy. Wychowawca może przyjrzeć się problemowi i zaproponować działania naprawcze zmierzające do deeskalacji konfliktu.

Mediacje szkolne

Jeżeli próba wyjaśnienia sytuacji się nie powiedzie, rodzice mogą poprosić szkołę o zorganizowanie mediacji szkolnych z udziałem mediatora konfliktów szkolnych (przeszkolonego nauczyciela lub innego pracownika szkoły) lub profesjonalnego mediatora niezwiązanego ze szkołą.

Zawiadomienie dyrektora szkoły

Jeżeli poprzednie działania nie przyniosły rezultatu lub sytuacja dotyczy poważnej kwestii (np. bezpieczeństwa dziecka, dobrostanu psychicznego), wówczas nie należy zwlekać z formalnym złożeniem skargi do dyrektora szkoły. W razie zaistnienia przesłanek wskazujących na popełnienie przez nauczyciela czynu naruszającego prawa lub dobro dziecka dyrektor szkoły ma obowiązek w ciągu 14 dni powiadomić rzecznika dyscyplinarnego o zaistniałym zdarzeniu (art. 75 ust. 2a Karty Nauczyciela).

Interwencja u zewnętrznych organów

Poza działaniami wewnątrzszkolnymi rodzice mogą interweniować u organów zewnętrznych. W zależności od rodzaju sprawy może to być:

• organ prowadzący, np. w sprawach dotyczących organizacji pracy szkoły;
• kurator oświaty, np. w kwestiach pedagogicznych lub naruszenia prawa oświatowego;
• Rzecznik Praw Dziecka w przypadku naruszenia praw dziecka, gdy inne działania nie przyniosą rezultatu.

Rodzice mogą w tej kwestii zwrócić się do prawnika oświatowego, który zapewnia pomoc w przygotowaniu skargi oraz może reprezentować ucznia przed wymienionymi organami.

Co zrobić, jeżeli wszystkie działania zawiodą?

Warto pamiętać, że odpowiedzialność nauczyciela może dotyczyć kilku obszarów. W przypadkach dotyczących naruszeń prawa i dobra dziecka nauczyciel podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej regulowanej przez Kartę Nauczyciela. Ponadto nauczyciel podlega odpowiedzialności porządkowej (wg Kodeksu pracy), odpowiedzialności cywilnej (wg Kodeksu cywilnego) oraz odpowiedzialności karnej (wg Kodeksu karnego). W razie gdy konflikt pomiędzy uczniem a nauczycielem eskaluje lub dotyczy bardzo poważnych zarzutów, rodzice mogą skierować sprawę do sądu cywilnego, karnego lub administracyjnego. Ucznia i rodziców może reprezentować prawnik specjalizujący się w prawie oświatowym.

Nad merytoryczną poprawnością artykułu czuwała Kancelaria Prawa Gospodarczego i Oświatowego.