Kiedy można domagać się podwyższenia alimentów

Analizując sprawy rodzinne prowadzone na Śląsku, również w większych miastach takich jak Gliwice, łatwo zauważyć pewną powtarzalność. Od poprzedniego wyroku albo ugody mija czas, dziecko dorasta, zmieniają się jego potrzeby, rosną koszty codziennego utrzymania, edukacji, leczenia czy zajęć dodatkowych, a ustalona wcześniej kwota alimentów przestaje odpowiadać realiom życia. To jednak nadal nie oznacza od razu, że alimenty zostaną podwyższone. Samo przekonanie, że dotychczasowa wysokość świadczenia jest zbyt niska, nie wystarcza. Z prawnego punktu widzenia trzeba wykazać zmianę okoliczności istotnych dla zakresu obowiązku alimentacyjnego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wiąże wysokość alimentów z usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego oraz z majątkowymi i zarobkowymi możliwościami zobowiązanego, a w razie zmiany tych stosunków dopuszcza żądanie zmiany wcześniejszego orzeczenia albo umowy.

W jakich sytuacjach podwyższenie alimentów jest uzasadnione

Utrzymanie dziecka kosztuje wyraźnie więcej

Najczęściej podstawą do podwyższenia alimentów jest wzrost kosztów utrzymania dziecka. Chodzi tu nie tylko o ogólny wzrost cen, ale przede wszystkim o zwiększenie potrzeb związanych z wiekiem, stanem zdrowia, edukacją i codziennym funkcjonowaniem dziecka. Inne wydatki ponosi się przy małym dziecku, a inne przy uczniu starszych klas szkoły podstawowej, nastolatku czy dziecku przygotowującym się do egzaminów. Sąd nie patrzy więc wyłącznie na to, czy „wszystko jest droższe”, ale czy w konkretnej sprawie zakres usprawiedliwionych potrzeb dziecka rzeczywiście stał się większy niż wcześniej.

W praktyce uzasadnieniem dla podwyższenia alimentów mogą być między innymi wyższe wydatki na żywność, odzież, środki higieny, leczenie, leki, rehabilitację, terapię, dojazdy do szkoły, korepetycje, zajęcia dodatkowe, opiekę specjalistyczną, sprzęt elektroniczny potrzebny do nauki czy koszty mieszkaniowe przypadające na dziecko. Znaczenie może mieć także wejście w nowy etap życia, na przykład rozpoczęcie nauki w szkole, przejście do szkoły średniej, rozwój zainteresowań wymagających finansowania albo pojawienie się problemów zdrowotnych, których wcześniej nie było. Orzecznictwo sądowe przyjmuje, że „zmiana stosunków” uzasadniająca podwyższenie alimentów może polegać właśnie na istotnym zwiększeniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego.

Trzeba przy tym pamiętać, że alimenty obejmują nie tylko minimum egzystencji. Nie chodzi wyłącznie o zapewnienie dziecku jedzenia i ubrania. Usprawiedliwione potrzeby dziecka obejmują również takie wydatki, które odpowiadają jego wiekowi, etapowi rozwoju, zdolnościom, stanowi zdrowia i dotychczasowym warunkom życia. Dlatego wzrost kosztów związanych z edukacją, leczeniem czy rozwojem dziecka może być tak samo istotny jak podwyżki cen podstawowych produktów.

Zwiększyły się możliwości rodzica zobowiązanego

Drugą ważną podstawą do żądania wyższych alimentów jest wzrost zarobkowych albo majątkowych możliwości rodzica, który je płaci. W praktyce nie chodzi wyłącznie o to, ile taka osoba formalnie wykazuje na umowie o pracę czy w deklaracjach podatkowych. Sąd bierze pod uwagę nie tylko dochody rzeczywiście osiągane, ale również rzeczywiste możliwości zarobkowe, czyli to, ile dana osoba może zarabiać przy swoim wykształceniu, doświadczeniu, stanie zdrowia i sytuacji zawodowej. To istotne, ponieważ rodzic nie może skutecznie bronić się przed wyższymi alimentami tylko dlatego, że dobrowolnie ogranicza aktywność zawodową albo formalnie wykazuje dochody niższe niż pozwalają na to jego możliwości.

Wzrost możliwości zobowiązanego może wynikać z różnych okoliczności. Przykładowo znaczenie może mieć:

• awans zawodowy,
• zmiana pracy na lepiej płatną,
• rozszerzenie działalności gospodarczej,
• uzyskiwanie dodatkowych dochodów,
• poprawa sytuacji majątkowej,
• spłata wcześniejszych zobowiązań,
• ustanie obowiązku utrzymania innych osób,
• nabycie nieruchomości albo innego majątku przynoszącego korzyści finansowe.

W sprawie o podwyższenie alimentów sąd zestawia więc obecną sytuację finansową rodzica z tą, która istniała wcześniej. Jeżeli od ostatniego orzeczenia minęło kilka lat, a rodzic osiąga dziś wyraźnie większe możliwości zarobkowe niż w przeszłości, może to być samodzielna przesłanka do zwiększenia jego udziału w kosztach utrzymania dziecka. 

Opieka nad dzieckiem

W sprawach alimentacyjnych bardzo ważne jest również to, że obowiązek alimentacyjny wobec dziecka nie zawsze jest wykonywany wyłącznie przez przekazywanie pieniędzy. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyraźnie przewiduje, że wykonanie tego obowiązku może polegać także w całości albo w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie dziecka. Oznacza to, że jeżeli jeden z rodziców na co dzień zajmuje się dzieckiem, organizuje jego leczenie, edukację, codzienny rytm życia, odrabianie lekcji, wizyty lekarskie i wszystkie sprawy bieżące, to jego wkład nie ogranicza się do wydatków finansowych.

Ma to istotne znaczenie przy ocenie, w jakim stopniu drugi rodzic powinien ponosić ciężar alimentów. Im większy zakres codziennej opieki i osobistego zaangażowania spoczywa na jednym z rodziców, tym częściej sąd uznaje, że drugi rodzic powinien w większym stopniu uczestniczyć w kosztach utrzymania dziecka poprzez świadczenia pieniężne. To szczególnie widoczne w sytuacjach, w których jeden rodzic sprawuje pieczę nad dzieckiem niemal samodzielnie, a drugi ma ograniczony udział w codziennym wychowaniu. 

Jak wykazać podstawy do podwyższenia alimentów

W sprawie o podwyższenie alimentów trzeba wykazać, co konkretnie zmieniło się od czasu ostatniego wyroku albo ugody. Znaczenie mają więc rachunki, potwierdzenia opłat, dokumentacja medyczna, zaświadczenia o kosztach nauki, zestawienia wydatków, a także informacje dotyczące sytuacji zarobkowej i majątkowej zobowiązanego. Na tym etapie wiele osób zaczyna szukać wsparcia prawnego w zakresie prawa rodzinnego w Gliwicach i okolicznych miejscowościach, bo sprawa przestaje dotyczyć jedynie ogólnego poczucia, że dziecko kosztuje więcej, a zaczyna wymagać uporządkowania dowodów i właściwego przedstawienia zmiany sytuacji przed sądem.

Zabezpieczenie alimentów na czas postępowania

Warto pamiętać, że nie zawsze trzeba czekać na prawomocny wyrok końcowy. W sprawach o alimenty przepisy postępowania cywilnego przewidują możliwość zabezpieczenia roszczenia przez zobowiązanie obowiązanego do zapłaty określonej sumy już na czas trwania procesu. W tych sprawach nie trzeba nawet uprawdopodobniać interesu prawnego w zabezpieczeniu. Ma to duże znaczenie wtedy, gdy bieżące koszty utrzymania dziecka już teraz wyraźnie przewyższają dotychczasową kwotę alimentów.

Podsumowanie

Podwyższenia alimentów można domagać się wtedy, gdy od czasu ostatniego wyroku albo ugody nastąpiła istotna zmiana sytuacji: wzrosły usprawiedliwione potrzeby dziecka, zwiększyły się możliwości zarobkowe lub majątkowe zobowiązanego albo zmienił się rzeczywisty ciężar opieki ponoszony przez jednego z rodziców. Osoby, które wpisują w wyszukiwarkę „prawo rodzinne Gliwice”, najczęściej szukają pomocy w ocenie, czy zmiana sytuacji jest już na tyle istotna, aby uzasadniała wniesienie pozwu o podwyższenie alimentów. Na tym etapie warto zapoznać się z wynikami wyszukiwania i przeanalizować zakres wsparcia oferowanego przez prawników zajmujących się sprawami rodzinnymi, przykładowo z ofertą adwokat Katarzyny Kuziary-Cieślar. W tego rodzaju sprawach największe znaczenie ma zwykle nie sam upływ czasu, lecz możliwość wykazania konkretnej zmiany stosunków i jej wpływu na aktualny zakres obowiązku alimentacyjnego.