Dzień Tolerancji – darmowy scenariusz i materiały do druku

Dzień Tolerancji obchodzimy 16 listopada. Przygotowałam darmowy scenariusz zajęć dla przedszkola i klas 1–3 oraz 34-stronicowy zestaw materiałów do druku PDF. Znajdziesz w nim dwie plansze Bingo Tolerancji, zabawę „Mosty zamiast murów”, karty sytuacyjne, historyjkę obrazkową, kolorowankę i książeczkę „Każdy odbiera świat inaczej”. Pomoce pozwalają rozmawiać z dziećmi o różnicach, potrzebach i konkretnych sposobach reagowania na wykluczenie.

Zależało mi na tym, żeby zajęcia o tolerancji prowadziły do czegoś więcej niż powtarzania hasła „wszyscy jesteśmy równi”. Dziecko potrzebuje także wiedzieć, co powiedzieć nowemu koledze, jak cierpliwie wysłuchać koleżanki i jak zaprosić do zabawy osobę, która potrzebuje innych warunków. Dlatego w materiałach pojawiają się sytuacje znane z sali przedszkolnej, klasy, wspólnego posiłku i placu zabaw.

Materiały w skrócie: przedszkole, zerówka i klasy 1–3; scenariusz przewidziany na około 45 minut; osobny plik z pomocami do wydrukowania. Młodszym dzieciom polecenia czyta osoba dorosła. Oba pliki PDF znajdziesz na końcu artykułu.

Kiedy jest Dzień Tolerancji w 2026 roku?

Międzynarodowy Dzień Tolerancji przypada 16 listopada, a w 2026 roku jest to poniedziałek. To dobra okazja do przeprowadzenia zajęć o szacunku, różnorodności i wspólnym funkcjonowaniu w grupie. Do tych tematów można wracać także podczas adaptacji, zajęć wychowawczych oraz codziennych rozmów po trudnych sytuacjach między dziećmi.

UNESCO opisuje tolerancję w odniesieniu do szacunku dla różnorodności oraz praw i wolności innych osób. W przedszkolu i edukacji wczesnoszkolnej można przełożyć to na proste działania: wysłuchanie drugiej osoby, powstrzymanie wyśmiewania, zapytanie o jej potrzeby i szukanie sposobu na wspólną zabawę.

Jak wyjaśnić dziecku, czym jest tolerancja?

Tolerancja to szanowanie ludzi także wtedy, gdy wyglądają, mówią, myślą lub funkcjonują inaczej niż my. Nie trzeba lubić tych samych potraw, wybierać takich samych zabawek ani pracować w jednakowym tempie, żeby traktować się z szacunkiem.

Rozmowę możesz rozpocząć od zdania: „Możemy się różnić, a mimo to wspólnie się bawić, słuchać siebie i dbać o to, żeby nikt nie był wyśmiewany”. Następnie poproś dzieci o przykłady z codziennego życia: ktoś lubi spokojny kącik, ktoś chętnie tańczy, a ktoś potrzebuje więcej czasu na odpowiedź.

Szacunek do człowieka i granice zachowania idą w parze. Można powiedzieć: „Nie zgadzam się na bicie” albo „Nie chcę, żebyś zabierał moją pracę”. Każdy ma prawo do godnego traktowania, również wtedy, gdy trzeba zatrzymać jego krzywdzące zachowanie.

Dzień Tolerancji – co zawierają darmowe materiały do druku?

Przygotowałam zestaw do rozmów, zabaw na dywanie, pracy w małych grupach i indywidualnych aktywności. Możesz wykorzystać wybrane strony lub rozłożyć temat na kilka spotkań.

• Planszę „Tolerancja” w wersji kolorowej i czarno-białej, którą można wykorzystać jako kolorowankę i punkt wyjścia do rozmowy.
• Dwie obrazkowe plansze Bingo Tolerancji do poznawania podobieństw i różnic między dziećmi.
• Zabawę „Mosty zamiast murów”: ilustracje muru i mostu, sylwety dzieci, cegiełki z raniącymi wypowiedziami oraz deski ze wspierającymi komunikatami.
• Puste cegiełki i deski do dopisywania własnych przykładów przez nauczyciela lub uczniów.
• Karty z tematami sytuacji społecznych, takimi jak nowa osoba w grupie, inne jedzenie, wolniejsze tempo pracy czy trudność w porozumiewaniu się.
• Cztery rozbudowane karty sytuacyjne z ilustracjami i pytaniami według schematu „Widzę – czuję – działam”.
• Czteroelementową historyjkę obrazkową „Nowy chłopiec” do układania i opowiadania.
• Książeczkę „Każdy odbiera świat inaczej” z krótkimi tekstami i zadaniami o różnych potrzebach, sposobach komunikacji oraz tempie działania.

Scenariusz zajęć znajduje się w osobnym pliku. Zawiera cele, listę pomocy, przebieg spotkania i dodatkowe propozycje aktywności. Dzięki temu możesz wydrukować instrukcję dla siebie, a z zestawu materiałów wybrać tylko potrzebne strony.

Bingo Tolerancji – zabawa integracyjna dla przedszkolaków i uczniów

Bingo Tolerancji polega na szukaniu osób, do których pasują obrazki na planszy. Są na niej zarówno cechy widoczne, jak i zainteresowania, upodobania czy doświadczenia. Dzieci mogą odkryć, że ktoś ma kręcone włosy, lubi rysować, zna słowa w innym języku albo tak samo jak one obawia się burzy.

Jak przeprowadzić bingo obrazkowe?

1. Rozdaj plansze lub pokaż jedną kartę całej grupie.
2. Wyjaśnij znaczenie wybranych ilustracji. Dzieci nie muszą samodzielnie czytać podpisów.
3. Zaproś uczestników do zadawania prostych pytań, np. „Czy lubisz dinozaury?” lub „Czy masz w domu zwierzę?”.
4. Ustal sposób zaznaczania odpowiedzi: wskazanie obrazka, żeton, kropka albo zapis imienia przez starszego ucznia.
5. Zakończ rozmową o tym, jakie podobieństwa i różnice udało się odkryć.

W młodszej grupie proponuję wspólne oglądanie kilku pól w kręgu. W zerówce i klasach 1–3 można przeprowadzić krótkie rozmowy w parach lub poszukiwania w sali. Dziecko może pominąć pytanie i odmówić odpowiedzi. Nie trzeba też znaleźć osoby pasującej do każdego pola. Zabawa ma pomagać w poznawaniu siebie, dlatego nie robię z niej wyścigu.

„Mosty zamiast murów” – zabawa o słowach, które ranią i wspierają

W tej aktywności dzieci sprawdzają, jak wypowiadane słowa wpływają na drugą osobę. Cegiełki symbolizują komunikaty, które oddalają ludzi od siebie, a deski pomagają budować porozumienie. Obok ilustracji muru i mostu można ułożyć sylwety dzieci z zestawu.

Przeczytaj wybraną wypowiedź i zapytaj: „Czy po takich słowach łatwiej dołączyć do zabawy, czy trudniej?”. Następnie wspólnie poszukajcie zdania, które w tej samej sytuacji pozwoli okazać szacunek i zaproponować rozwiązanie.

Przykłady komunikatów z zabawy „Mosty zamiast murów”

Słowa, które tworzą mur	Słowa, które budują most
„Nie znamy cię, nie możesz się z nami bawić”.	„Cześć! Mam na imię… Chcesz pobawić się z nami?”.
„Mówisz jakoś dziwnie, nic nie rozumiem!”.	„Nie zrozumiałem, ale możesz mi pokazać albo narysować?”.
„Mów szybciej! Dokończę za ciebie!”.	„Nie spiesz się, poczekam, aż dokończysz. Słucham cię”.
„Fuj, co ty jesz? Ale to dziwnie pachnie!”.	„Nie znam tego dania. Co to takiego? Lubisz to?”.

Puste elementy pozwalają dopisać własne zdania. W klasach 1–3 uczniowie mogą samodzielnie zaproponować wspierające wypowiedzi. W przedszkolu nauczyciel zapisuje pomysły dzieci i ponownie je odczytuje. Przykłady odnosimy do postaci i sytuacji, bez wskazywania konkretnego dziecka z grupy.

Karty sytuacyjne „Widzę – czuję – działam”

Karty przedstawiają sytuacje związane z aparatem słuchowym, trudnością w znoszeniu hałasu, innym jedzeniem oraz przerywaniem osobie, która potrzebuje więcej czasu na wypowiedź. Do ilustracji dołączyłam pytania pomagające przeprowadzić rozmowę w trzech krokach.

1. Widzę: opisujemy to, co rzeczywiście znajduje się na ilustracji. Kto siedzi sam? Kto odwraca głowę? Co robią pozostałe dzieci?
2. Czuję: zastanawiamy się, co może przeżywać bohater. Dopuszczamy różne odpowiedzi i przypominamy, że o uczucia można zapytać.
3. Działam: szukamy konkretnego sposobu pomocy. Co mogę powiedzieć? Czy mogę zaprosić do zabawy, poczekać na odpowiedź albo zaproponować spokojniejsze miejsce?

Po rozmowie chętne dzieci mogą odegrać krótką scenkę ze wspierającą reakcją. Wystarczy przećwiczyć jedno zdanie, np. „Możesz usiąść obok mnie” albo „Poczekam, aż skończysz”. Nie trzeba odtwarzać wyśmiewania, żeby nauczyć się reagować na nie.

Historyjka obrazkowa „Nowy chłopiec”

Historyjka „Nowy chłopiec” składa się z czterech obrazków pokazujących dołączenie nowej osoby do grupy, trudny moment pozostawania na uboczu, zaproszenie do zabawy i wspólną aktywność. Dzieci układają ilustracje w kolejności, opisują wydarzenia i zastanawiają się, co zmieniło sytuację bohatera.

Możesz zapytać: „Jak przywitać kogoś, kto jeszcze nie zna naszego języka?”, „Co można pokazać gestem?” i „Jak wyjaśnić zasady zabawy bez długiego opowiadania?”. Najważniejszym punktem rozmowy jest zauważenie, że jedna osoba może zrobić pierwszy krok i pomóc komuś poczuć się częścią grupy.

„Każdy odbiera świat inaczej” – książeczka i karty pracy

W książeczce poruszam temat różnic, których nie zawsze widać na pierwszy rzut oka. Pojawiają się słuchawki wygłuszające, komunikacja za pomocą obrazków, alfabet Braille’a, język migowy oraz różne tempo wykonywania zadań.

Krótkim tekstom towarzyszą zadania polegające na łączeniu elementów, rozpoznawaniu znaczenia symboli i wyklejaniu kropek w literze T. To propozycja wspólnego czytania, rozmowy i działania przy stoliku.

Przy stronie dotyczącej alfabetu Braille’a wyjaśnij, że prawdziwe znaki są wypukłe i odczytuje się je dotykiem. Płaski wydruk pokazuje układ punktów. Można uzupełnić go wypukłymi elementami, aby dzieci mogły także dotknąć przygotowanego wzoru.

Przy rozmowie o tempie pracy zachęcam do przywołania różnych zadań: w jednym działamy szybko, w innym potrzebujemy czasu. Nie przypisujemy dzieciom stałych etykiet „szybkich” i „wolnych”. Pytamy raczej: „Co pomaga ci wykonać to zadanie?”.

Scenariusz Dnia Tolerancji – propozycja zajęć na 45 minut

W osobnym PDF-ie zamieściłam scenariusz dla przedszkola i klas 1–3. Poniżej proponuję podział czasu dla jednego spotkania. Wybierz kilka kart i krótkich aktywności, a pozostałe wykorzystaj podczas kolejnych zajęć.

Proponowany podział 45-minutowych zajęć o tolerancji

Etap	Aktywność	Czas
Wprowadzenie	Rozmowa o szacunku i poczuciu bezpieczeństwa na podstawie planszy „Tolerancja”.	5 minut
Poznawanie grupy	Bingo Tolerancji z wybranymi polami.	8 minut
Słowa i ich znaczenie	„Mosty zamiast murów” – wybieranie wspierających komunikatów.	10 minut
Ćwiczenie reagowania	Jedna karta sytuacyjna i rozmowa „Widzę – czuję – działam”.	10 minut
Różne potrzeby	Wybrana strona książeczki „Każdy odbiera świat inaczej”.	7 minut
Zakończenie	Każde chętne dziecko proponuje jedno zdanie lub działanie wspierające innych.	5 minut

W grupie 3–4-latków możesz skrócić spotkanie, pracować wspólnie na jednej planszy i skupić się na zaproszeniu do zabawy. Starszym przedszkolakom zaproponuj uzasadnianie wyboru cegiełek i desek. W klasach 1–3 uczniowie mogą samodzielnie czytać komunikaty, dopisywać własne przykłady i układać krótkie dialogi.

Dodatkowe zabawy na Dzień Tolerancji

„Wszyscy jesteśmy kolorowi” – zabawa z odcieniami skóry

Do rozmowy o różnorodności możesz dołączyć moją zabawę „Wszyscy jesteśmy kolorowi” – dopasowywanie odcieni skóry. Materiał zawiera ilustracje dzieci i kwadraty z kolorami, które należy połączyć w pary.

Potraktuj dopasowywanie jako początek rozmowy o tym, że ludzie mają wiele odcieni skóry, a wygląd nie mówi nam, co ktoś lubi, jakim jest kolegą ani jakie ma umiejętności.

Dzieci świata – kolorowanki z czytankami

Drugim uzupełnieniem są kolorowanki „Dzieci świata” z krótkimi czytankami. Można wykorzystać je do wspólnego czytania, opowiadania o bohaterach i porównywania ich zainteresowań oraz codziennych zajęć.

Podczas pracy zaznacz, że każda czytanka przedstawia konkretną postać i wybrany fragment jej życia. Mieszkańcy tego samego kraju mogą mieć różne domy, zwyczaje, ubrania i ulubione zabawy. Zapytaj dzieci: „Co łączy cię z tym bohaterem?” oraz „O co chciałbyś go zapytać?”.

Jak przygotować materiały do zajęć?

• Wybierz strony przed drukowaniem. Nie trzeba wykorzystywać całego zestawu podczas jednego spotkania.
• Sprawdź podgląd wydruku. W pliku znajdują się strony pionowe i poziome; automatyczny dobór orientacji ułatwi drukowanie.
• Wytnij cegiełki, deski i sylwety. Elementy do częstego używania możesz wydrukować na grubszym papierze lub zalaminować.
• Kolorowankę i zadania stolikowe pozostaw bez laminowania. Dzieci będą mogły rysować, łączyć i wyklejać elementy.
• Dostosuj liczbę pomocy do grupy. Do rozmowy w kręgu wystarczy jeden zestaw demonstracyjny, a do pracy w parach przyda się kilka kopii wybranych stron.

Dzień Tolerancji w przedszkolu i szkole – pytania i odpowiedzi

Czy materiały nadają się dla dzieci, które jeszcze nie czytają?

Tak. Bingo zawiera obrazki, a karty i historyjka pozwalają pracować na ilustracjach. Nauczyciel czyta podpisy i komunikaty oraz pomaga dzieciom nazywać to, co zauważają.

Czy zestaw można wykorzystać w klasach 1–3?

Tak. Uczniowie mogą samodzielnie czytać zdania, tworzyć wspierające komunikaty, opisywać emocje postaci i zapisywać propozycje rozwiązań. Karty sprawdzą się jako pomoc do rozmowy wychowawczej i ćwiczeń umiejętności społecznych.

Czy wszystkie pomoce trzeba wykorzystać w ciągu 45 minut?

Nie. Scenariusz można dostosować do grupy. Wybierz kilka aktywności, a historyjkę, kolorowankę lub kolejne strony książeczki zaproponuj podczas następnego spotkania.

Czy materiały można wykorzystać poza Dniem Tolerancji?

Tak. Możesz wracać do nich przy dołączaniu nowego dziecka do grupy, podczas zajęć o emocjach, życzliwości, prawach dziecka i różnorodności. Przydadzą się również w rozmowach o codziennych trudnościach we wspólnej zabawie.

Czy scenariusz i materiały do druku są darmowe?

Tak. Udostępniam dwa bezpłatne pliki PDF: scenariusz zajęć oraz 34-stronicowy zestaw pomocy. Każdy plik ma osobny, opisany przycisk poniżej.

Dzień Tolerancji – pobierz darmowy scenariusz i materiały PDF

Wybierz plik, którego potrzebujesz. Scenariusz zawiera instrukcję przeprowadzenia zajęć, a drugi PDF – plansze, karty, bingo, historyjkę i pozostałe pomoce do wydrukowania. Oba pliki otwierają się w nowej karcie.

Pobierz darmowy scenariusz Dnia Tolerancji – PDF Pobierz darmowe materiały na Dzień Tolerancji – 34 strony PDF