Dzień Praw Dziecka – prawa i obowiązki do druku, zabawa z wagą

Prawa i obowiązki dziecka do druku – „Równowaga praw i obowiązków” to darmowa zabawa z wagą i obrazkami na Dzień Praw Dziecka w przedszkolu i klasach 1–3. Przygotowałam PDF zawierający 5 stron: planszę z wagą oraz 24 kółeczka tworzące 12 par. Dzieci dopasowują ilustracje, układają je na szalkach i rozmawiają o tym, jak dbać o własne potrzeby oraz szanować inne osoby.

Materiał możesz wykorzystać podczas zajęć 20 listopada, rozmowy o zasadach grupy lub lekcji o relacjach. Poniżej opisuję przygotowanie pomocy, podaję wszystkie pary i proponuję scenariusz zajęć o prawach dziecka.

Prawa i obowiązki dziecka – darmowy PDF

5 stron • plansza z wagą • 24 kółeczka • 12 par
Pomoc do zajęć w przedszkolu i klasach 1–3.

Pobierz prawa i obowiązki dziecka do druku – PDF

Plik otworzy się na Dysku Google. Wybierz ikonę pobierania, aby zapisać go na swoim urządzeniu.

Na czym polega zabawa „Równowaga praw i obowiązków”?

Na planszy znajduje się kolorowa waga z dwiema szalkami: „Prawo” i „Obowiązek”. Nad każdą szalką jest miejsce na jedno kółeczko. Dzieci oglądają ilustracje, słuchają podpisów lub samodzielnie je czytają, a następnie szukają pasującej pary.

Przykładowo: na lewej stronie układają obrazek z podpisem „Mam prawo do odpoczynku i spokoju”, a na prawej – „Mam obowiązek zachować ciszę, gdy inni śpią lub odpoczywają”. Potem zastanawiają się, jak można zadbać o osobę, która potrzebuje odpoczynku.

Po omówieniu parę odkładamy obok planszy i szukamy kolejnej. W ten sposób powstaje obrazkowy zbiór sytuacji znanych dzieciom z domu, przedszkola i szkoły.

Ważna wskazówka dla osoby prowadzącej

Prawa dziecka przysługują mu niezależnie od wykonywania obowiązków. Dziecko nie musi zasługiwać na odpoczynek, bezpieczeństwo, opiekę czy szacunek.

Waga jest tutaj pomocą do rozmowy o wzajemnym szacunku. Pary pokazują prawa oraz związane z nimi przykłady odpowiedzialnego zachowania. Nie oznaczają, że dziecko otrzymuje prawo dopiero po wykonaniu zadania.

Co zawiera PDF z prawami i obowiązkami dziecka?

• 1 stronę z planszą przedstawiającą wagę – do układania wybranej pary obrazków;
• 4 strony z kółeczkami do wycięcia – po 6 elementów na stronie;
• 12 obrazków przedstawiających prawa dziecka;
• 12 obrazków przedstawiających obowiązki i zasady postępowania.

Każde kółeczko zawiera ilustrację i krótki podpis. Dzięki temu z pomocy mogą korzystać zarówno dzieci czytające, jak i przedszkolaki, którym tekst odczytuje nauczyciel lub rodzic.

Prawa i obowiązki dziecka – wszystkie 12 par z zestawu

Poniżej zebrałam dopasowania kółeczek. To pomoc dla osoby prowadzącej i punkt wyjścia do rozmowy: „Jak moje zachowanie może pomóc drugiej osobie?”

Pary obrazków do ułożenia na wadze

Prawo dziecka	Pasujący obrazek z obowiązkiem
Mam prawo do odpoczynku i spokoju.	Mam obowiązek zachować ciszę, gdy inni śpią lub odpoczywają.
Mam prawo do zabawy i czasu wolnego.	Mam obowiązek posprzątać zabawki, gdy skończę się bawić.
Mam prawo do nauki i zdobywania wiedzy.	Mam obowiązek nie przeszkadzać innym podczas zajęć.
Mam prawo czuć się bezpiecznie i nikt nie może mnie krzywdzić.	Mam obowiązek nie bić, nie przezywać i nie popychać innych.
Mam prawo do swoich prywatnych rzeczy.	Mam obowiązek zapytać, zanim wezmę cudzą rzecz.
Mam prawo mówić, co myślę i co czuję.	Mam obowiązek słuchać, gdy inni mówią, i im nie przerywać.
Mam prawo być traktowany sprawiedliwie, tak samo jak inni.	Mam obowiązek nikogo nie wykluczać z naszej zabawy.
Mam prawo do opieki lekarza i zdrowego jedzenia.	Mam obowiązek dbać o higienę.
Mam prawo powiedzieć „nie”, gdy nie chcę się przytulać lub bawić.	Mam obowiązek zaakceptować, gdy ktoś inny mówi mi „nie”.
Mam prawo popełniać błędy, bo w ten sposób się uczę.	Mam obowiązek próbować naprawić swój błąd lub przeprosić.
Mam prawo prosić o pomoc, gdy z czymś sobie nie radzę.	Mam obowiązek pomagać słabszym i młodszym, gdy tego potrzebują.
Mam prawo przebywać w czystym i ładnym otoczeniu.	Mam obowiązek wyrzucać śmieci do kosza i nie niszczyć przyrody.

Podpisy są napisane językiem codziennych sytuacji. Materiał służy edukacyjnej rozmowie i nie stanowi dosłownego wykazu przepisów Konwencji o prawach dziecka. Na przykład dbanie o higienę nie jest warunkiem otrzymania opieki lekarskiej, a udzielanie pomocy innym nie jest warunkiem uzyskania wsparcia.

Jak przygotować planszę z wagą i obrazki?

1. Wydrukuj 5 stron PDF w orientacji poziomej. Sprawdź podgląd wydruku i wybierz dopasowanie do obszaru zadruku, jeśli jest potrzebne.
2. Wytnij 24 kółeczka wzdłuż zewnętrznych obrysów. Zachowaj całe ilustracje i podpisy.
3. Połóż planszę na stoliku lub dywanie. Wybrane kółeczka rozłóż obok obrazkami do góry.
4. Przygotuj liczbę par odpowiednią dla grupy. Na początek wystarczą 3–4 pary; kolejne możesz dołączać podczas następnych spotkań.

Jeśli chcesz korzystać z zestawu wielokrotnie, możesz wydrukować go na grubszym papierze lub zalaminować. Do pracy w małych zespołach przygotuj kilka kompletów.

Scenariusz zajęć na Dzień Praw Dziecka w przedszkolu

Temat: Mam prawa i szanuję innych.
Proponowany wiek: 4–6 lat; po dostosowaniu także klasy 1–3.
Czas: około 25 minut przy wykorzystaniu 4–6 wybranych par.
Pomoce: plansza z wagą i wycięte kółeczka.
Cel: poznawanie wybranych praw dziecka, rozpoznawanie potrzeb oraz szukanie sposobów okazywania szacunku.

1. Czego potrzebuje każde dziecko? – 4 minuty

Rozpocznij pytaniem: „Czego potrzebuje dziecko, żeby czuć się bezpiecznie i dobrze?”. Wysłuchaj odpowiedzi. Możesz pokazać obrazki związane z odpoczynkiem, zabawą, nauką i proszeniem o pomoc.

Powiedz: „Każde dziecko ma prawa. Dorośli mają obowiązek je szanować i pomagać dzieciom z nich korzystać. My też możemy uczyć się dbania o inne osoby”.

2. Poznajemy wagę – 3 minuty

Pokaż obie szalki. Wybierz obrazek odpoczywającego dziecka i wspólnie znajdź kółeczko przypominające o ciszy. Ułóżcie pierwszą parę.

Zapytaj: „Co możemy zrobić, kiedy ktoś odpoczywa, a my chcemy się bawić?”. Poszukajcie kilku rozwiązań, na przykład spokojniejszej zabawy lub wybrania innego miejsca.

3. Dopasowujemy prawa i obowiązki – 8 minut

Dzieci kolejno wybierają obrazki i szukają pasujących elementów. Odczytuj podpisy. Po każdym dopasowaniu poproś o wyjaśnienie: „Co łączy te obrazki?” albo „Kiedy spotykamy taką sytuację?”.

Omówione pary odkładajcie obok planszy. Jeżeli dziecko zaproponuje inne połączenie, wysłuchaj uzasadnienia – jedna ilustracja może prowadzić do rozmowy o kilku potrzebach.

4. Co możemy zrobić? – 7 minut

Wybierz dwie lub trzy sytuacje i zaproś dzieci do szukania rozwiązań:

• Cudza rzecz: podoba ci się przytulanka koleżanki. Jak możesz zapytać o zgodę? Co zrobisz, jeśli nie będzie chciała jej pożyczyć?
• Prawo do odmowy: chcesz przytulić kolegę, ale on mówi „nie”. Jak uszanujesz jego decyzję?
• Wspólna zabawa: ktoś chce dołączyć do budowania miasta. Jak możecie znaleźć dla niego miejsce, uwzględniając pomysły wszystkich?
• Proszenie o pomoc: młodszemu dziecku rozsypały się kredki. Jak możesz pomóc? Kiedy lepiej poprosić dorosłego?
• Popełnianie błędów: przypadkiem przewróciłeś czyjąś budowlę. Co możesz powiedzieć i jak spróbować naprawić sytuację?

5. Kończymy zdanie – 3 minuty

Zaproś chętne dzieci do dokończenia zdań: „Mam prawo do…” oraz „Mogę zadbać o innych, kiedy…”. Przypomnij, że trudność w przestrzeganiu zasad nie odbiera dziecku praw. W takiej sytuacji potrzebna może być pomoc dorosłego.

Jak rozmawiać o granicach, pomocy i wspólnej zabawie?

Niektóre kółeczka otwierają szczególnie ważne rozmowy. Podczas zajęć proponuję dopowiedzieć kilka rzeczy:

• Zgoda jest potrzebna także przy przytulaniu. Dziecko może odmówić kontaktu fizycznego. Może też nie chcieć pożyczyć swojej prywatnej rzeczy.
• Włączanie do zabawy nie oznacza przymusu. Szukamy sposobów przeciwdziałania wykluczaniu, a jednocześnie szanujemy potrzebę odpoczynku, samotnej zabawy i osobiste granice.
• Pomagamy na miarę swoich możliwości. Dzieci nie odpowiadają za opiekę nad innymi. W trudnej lub niebezpiecznej sytuacji powinny zwrócić się do dorosłego.
• O pomoc można poprosić od razu. Zasada nieprzerywania wypowiedzi nie oznacza czekania w sytuacji zagrożenia lub krzywdzenia.
• Naprawiania błędów uczymy ze wsparciem. Pomóż dziecku zauważyć skutki sytuacji i znaleźć rozwiązanie; samo popełnienie błędu nie jest powodem do zawstydzania.

Jak wykorzystać materiał z młodszymi dziećmi i w klasach 1–3?

Dzieci 3–4-letnie

Proponuję zacząć od dwóch par związanych z codziennością: odpoczynku i zabawy. Nazywaj ilustracje, odczytuj podpisy i zadawaj krótkie pytania: „Kto tutaj odpoczywa?”, „Jak możemy mu pomóc?”. Nie trzeba wykorzystywać całego zestawu podczas jednego spotkania.

Dzieci 5–6-letnie

Wybierz kilka par i zachęcaj do samodzielnego wyjaśniania dopasowań. Możecie wracać do kolejnych kółeczek przez kilka dni, a po każdej rozmowie ustalić jeden konkretny sposób dbania o siebie nawzajem.

Uczniowie klas 1–3

Uczniowie mogą czytać podpisy, pracować w parach i zapisywać własne przykłady. Zaproponuj dwa pytania: „Jak inni mogą szanować moje prawo?” oraz „Jak dorosły może pomóc dziecku korzystać z tego prawa?”. Obrazki mogą też być początkiem krótkich wypowiedzi pisemnych.

Kiedy obchodzimy Dzień Praw Dziecka?

Dzień Praw Dziecka przypada 20 listopada. To rocznica przyjęcia Konwencji o prawach dziecka przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1989 roku. Informacje o obchodach publikuje UNICEF Polska.

Zabawę „Równowaga praw i obowiązków” przygotowałam z myślą o tej okazji, ale możesz korzystać z niej przez cały rok: przy tworzeniu zasad grupy, podczas zajęć o emocjach, po wspólnym czytaniu lub w rozmowie o codziennych sytuacjach.

Pytania o prawa i obowiązki dziecka do druku

Czy PDF jest darmowy?

Tak. Zestaw udostępniam bezpłatnie na Dzieckiem bądź. Przycisk pobierania znajduje się pod wprowadzeniem do artykułu.

Ile stron i obrazków zawiera materiał?

PDF zawiera 5 stron: jedną planszę z wagą i cztery strony z kółeczkami. Łącznie do wycięcia są 24 obrazki, które tworzą 12 par.

Czy na wadze układamy wszystkie kółeczka jednocześnie?

Nie. Na planszy układamy jedną parę: obrazek z prawem po lewej stronie i pasujący obrazek z obowiązkiem po prawej. Po rozmowie zdejmujemy parę i wybieramy kolejną.

Czy zabawa nadaje się dla dzieci, które jeszcze nie czytają?

Tak. Dzieci mogą rozpoznawać sytuacje na ilustracjach, a podpisy odczytuje nauczyciel lub rodzic. Liczbę obrazków i długość rozmowy można dostosować do grupy.

Czy prawa dziecka zależą od wykonywania obowiązków?

Nie. Prawa przysługują każdemu dziecku niezależnie od jego zachowania i wykonywania zadań. Tę zasadę wyjaśnia również UNICEF Polska w materiale „Prawa dziecka – czym są i jak je rozumieć?”. Podczas zabawy przypominamy o niej, omawiając wzajemny szacunek i codzienne zasady.

Dzień Praw Dziecka – karty pracy z języka polskiego

Jeśli planujesz również zajęcia polonistyczne, przygotowałam materiały na mojej drugiej stronie: Dzień Praw Dziecka – karty pracy z języka polskiego na POLSKI nie polski. Możesz wykorzystać je jako uzupełnienie rozmowy rozpoczętej przy planszy z wagą.

W tej zabawie najbardziej zależy mi na rozmowie, która pojawia się przy układaniu obrazków. Odpowiedzi dzieci pokazują, jak rozumieją swoje potrzeby, granice i relacje.