Edukacja dziecka po powrocie z emigracji

Powrót z emigracji to duże wyzwanie dla całej rodziny, a szczególnie dla dzieci, które muszą przystosować się do nowego systemu oświaty i nowego środowiska szkolnego. Warto zatem jeszcze przed wyjazdem rozeznać się w polskim szkolnictwie i sprawdzić, jak duże zmiany czekają pociechę już po powrocie do kraju. W niniejszym poradniku wyjaśniamy, jak wygląda edukacja dziecka powracającego do ojczyzny z emigracji.

Wyzwania związane ze zmianą kraju i szkoły

Powrót do Polski po latach życia na emigracji wymaga dobrego przygotowania organizacyjnego, a jednym z kluczowych obowiązków jest zapisanie dziecka do nowej szkoły. Rodzice powinni mieć na uwadze, że dla dziecka to ogromna zmiana, ponieważ musi porzucić dotychczasowych kolegów i przyjaciół, odnaleźć się wśród obcych rówieśników, przyzwyczaić się do nowych nauczycieli, a do tego nadrobić różnice w podstawie programowej. Dodatkowym utrudnieniem jest bariera językowa. Część dzieci emigrantów rozumie mowę ojczystą słabo lub w ogóle, dlatego wymaga wsparcia również w zakresie mówienia, czytania i pisania po polsku. W związku z tym trzeba zadbać nie tylko o dopełnienie formalności, ale również o przygotowanie dziecka pod kątem aklimatyzacji w nowym środowisku.

Aby ułatwić dziecku start w nowej szkole po powrocie do Polski, warto jeszcze podczas pobytu za granicą zadbać o takie kwestie jak:

• stały kontakt dziecka z językiem polskim (np. poprzez czytanie polskich książek, oglądanie polskiej telewizji);
• znajomość podstawy programowej obowiązujące w Polsce;
• kontakt dziecka z polskojęzycznymi rówieśnikami (np. na placu zabaw, udział w wydarzeniach organizowanych dla dzieci polonijnych);
• przygotowanie psychiczne i emocjonalne dziecka na powrót do ojczyzny (konsultacje z psychologiem i pedagogiem).

Na jakich zasadach przyjmowane są dzieci przybywające z zagranicy do polskiej szkoły?

Dzieci w wieku 7-18 lat przybywające z zagranicy mogą korzystać z nauki w polskiej szkole na takich samych zasadach jak inne dzieci. Dotyczy to także uczniów niebędących obywatelami polskimi. Prawo cudzoziemców do nauki i opieki w publicznych placówkach oświatowych zostało zagwarantowane w art. 165 ustawy Prawo oświatowe. Z kolei zasady przyjmowania uczniów przybywających z zagranicy do polskich szkół zostały uregulowane w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw.

Uczniowie przybywający do Polski z emigracji są przyjmowani do publicznych szkół na podstawie zagranicznych dokumentów, takich jak:

• świadectwo, zaświadczenie lub inny dokument potwierdzający ukończenie szkoły lub kolejnego etapu edukacji za granicą;

lub

• świadectwo, zaświadczenie lub inny dokument wydany przez szkołę za granicą, potwierdzający uczęszczanie ucznia do tej szkoły i wskazujący klasę lub etap edukacji ukończony przez ucznia, oraz dokument potwierdzający sumę lat nauki szkolnej ucznia lub pisemne oświadczenie dotyczące sumy lat nauki szkolnej ucznia (złożone przez rodzica ucznia albo pełnoletniego ucznia).

W przypadku braku dokumentów uczeń zostaje przyjęty do szkoły i zakwalifikowany do odpowiedniej klasy, na odpowiedni semestr lub odpowiedni rok nauki za podstawie rozmowy kwalifikacyjnej.

Wsparcie dla uczniów nieznających języka polskiego

Uczniom obcojęzycznym nauka języka polskiego od podstaw może przychodzić z trudem, dlatego warto rozważyć kurs językowy online, z którego pociecha będzie mogła skorzystać jeszcze przed wyjazdem. Ponadto szkoła ułatwia adaptację uczniom przybywającym z zagranicy poprzez dodatkowe lekcje języka polskiego. Jest to rozwiązanie przeznaczone dla obywateli polskich i cudzoziemców, którzy w ogóle nie znają języka polskiego lub nie opanowali go w stopniu wystarczającym do nauki w polskiej szkole. Za zorganizowanie dodatkowych lekcji języka polskiego odpowiada organ prowadzący szkołę. Ze wsparcia można korzystać nie dłużej niż przez 24 miesiące.

Jak uczeń może nadrobić różnice programowe po powrocie z emigracji?

Oprócz bariery językowej dużym problemem mogą być również różnice w podstawie programowej. Warto jednak pamiętać, że dzieci nieznające języka polskiego w wystarczającym stopniu (obywatele polscy i cudzoziemcy) mogą uczęszczać na zajęcia wyrównawcze, które ułatwiają nadrobienie zaległości w podstawie programowej. Z takich zajęć dziecko może korzystać przez 12 miesięcy. Ponadto organ prowadzący szkołę może zorganizować w szkole oddział przygotowawczy dla dzieci, które wymagają dostosowania procesu kształcenia do ich potrzeb i możliwości edukacyjnych. Dziecko może uczęszczać do oddziału przygotowawczego do końca roku szkolnego, choć istnieje możliwość skrócenia lub wydłużenia tego okresu (nie dłużej niż o kolejny rok szkolny).

W zniwelowaniu różnic w podstawie programowej może pomóc także kurs przygotowujący dziecko do nauki w polskiej szkole, które można realizować przez internet. Tym sposobem dziecko może mieć kontakt z polskimi wymaganiami edukacyjnymi jeszcze podczas pobytu za granicą, co ułatwi mu start w nowej szkole. Innym rozwiązaniem dostępnym dla rodzin przebywających na emigracji jest Libratus - projekt edukacyjny zapewniający bezpłatną naukę na poziomie szkoły podstawowej dla Polaków mieszkających za granicą. Platforma została stworzona z myślą o osobach, które planują powrót do ojczyzny i chcą, by ich dziecko kontynuowało naukę w polskiej szkole.

Ułatwienia dla uczniów zdających egzamin

Uczniowie przybywający z zagranicy mogą korzystać z ułatwień związanych z egzaminem ósmoklasisty lub egzaminem maturalnym. Zgodnie z art. 44zzr ust. 6 ustawy o systemie oświaty uczeń, który korzystał z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole ze względu na trudności adaptacyjne związane z pobytem za granicą, zaburzenia komunikacji lub sytuację kryzysową czy traumatyczną, może przystąpić do egzaminu w warunkach dostosowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych wynikających z tych trudności. W praktyce oznacza to m.in. zastosowanie odpowiednich środków dydaktycznych (np. słownika dwujęzycznego) oraz wydłużenie czasu przewidzianego na egzamin. Aby skorzystać z tego ułatwienia, konieczne jest uzyskanie pozytywnej opinii rady pedagogicznej.

Praktycznymi informacjami w zakresie edukacji po powrocie z emigracji podzielili się eksperci z Polonijnej Szkoły Podstawowej Polonijka.